WPROWADZENIE

Będzin jest 60-tysięcznym miastem powiatowym, historyczną stolicą regionu. Należy do najstarszych miast (650 lat od nadania magdeburskich praw miejskich) Małopolski i województwa śląskiego. Jest siedzibą władz powiatu będzińskiego (starostwo). Pełni rolę ośrodka handlowego, finansowo-gospodarczego (przemysł, energetyka), administracyjnego i kulturalno-oświatowego regionu.

Prezydent miasta 9 stycznia 2006 podpisał deklarację utworzenia i przystąpienia do Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) miasta Będzina, jednak miasto ze względów formalnych (nie jest powiatem grodzkim) nie mogło przystąpić do GZM.

Pod względem ekonomicznym Będzin pełni głównie funkcje administracyjne i handlowo – przemysłowe; rozwijają się funkcje turystyczne. Jest ważnym ośrodkiem we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

HISTORIA

Nazwa "Będzin" pochodzi prawdopodobnie od imienia osobowego Będa lub Będzan, choć piękna (aczkolwiek nieprawdziwa) legenda mówi, jakoby miano nadał miastu (a przy okazji również i okolicznym miejscowościom, czyli swoiście znaczącej części Zagłębia Dąbrowskiego) – sam Kazimierz III Wielki (wg innych wersji Kazimierz I Odnowiciel). Król miał wyrazić się podczas lustracji nadprzemszańskiego grodu iż: Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą.

W swojej historii miasto nazywane też było: Banden, Bandin, Bandzien, Bondin, Bandzen, Bandzin, Bądzin, Bendzin oraz przez okupantów niemieckich (1939-1945) Bendsburg.

Początki osadnictwa na terenie Będzina sięgają pradziejów. W IX w. na miejscu obecnego zamku na wzgórzu wzniesiono gród obronny, który strzegł szlaku handlowego z Kijowa przez Kraków do Norymbergi. Najstarsza wzmianka o wsi Będzin jest z 1301 r. W latach czterdziestych XIV w. powstaje gród na prawie polskim (miasto istniało w 1349 r.). Kazimierz Wielki na miejscu grodu wzniósł kamienną warownię, a osadę targową 5 sierpnia 1358 r. podniósł do rangi miasta na na prawie niemieckim (prawo magdeburskie) i otoczył ją kamiennymi murami. Pierwszym znanym wójtem był Hinko zwany Ethiopusem. Miasto swój największy rozwój przeżywało w epoce jagiellońskiej (XVI w.), dzięki przywilejom królewskim (np. prawo składu soli z 1484). W 1565 r. Zygmunt August pozwolił na organizację pięciu targów rocznie, których tradycja przetrwała po dziś dzień. W XVI w. istnieje zorganizowana gmina żydowska z synagogą, łaźnią i kirkutem poza murami miejskimi (ob. Zawale). W 1655 r. miasto i zamek niszczy najazd szwedzki, Będzin
przeżywa najpoważniejszy upadek gospodarczy.

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Będzin na krótko znalazł się w granicach Prus (w składzie Nowego Śląska), a od 1807 r. należał do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego.

Pod koniec XVIII w. dzięki odkryciu pod Dąbrową bogatych złóż węgla zaczyna się jego wydobycie. Powstające kopalnie i huty ołowiu przyczyniają się do gwałtownego rozwoju całego regionu, nazywanego Zagłębiem Dąbrowskim. Ponadto w 1858 r. przez Będzin poprowadzono odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z Ząbkowic do Sosnowca i na Śląsk. Coraz bardziej wzrasta rola ludności żydowskiej w mieście, która stanowi większość (nawet do 80%). Podczas I wojny światowej miasto i przemysł zostały mocno zniszczone. Powiększył się jednak obszar Będzina poprzez przyłączenie okolicznych wiosek i osiedli robotniczych (Małobądz, Gzichów z Brzozowicą, Ksawera z Koszelewem). Znaczny rozwój miasta przypada na lata 20. i 30. XX w. (wodociągi, nowy dworzec kolejowy, gimnazjum, liczne budynki użyteczności publicznej). Jednak już 4 września 1939 r. rozpoczyna się hitlerowska okupacja Będzina. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalają synagogę wraz z modlącymi się w niej Żydami. Część z nich ocalił ks. Mieczysław Zawadzki. Pod koniec 1942 r. na terenie Warpia (Kamionka) Niemcy utworzyli getto żydowskie dla ludności żydowskiej (ok. 30 tys.), łącząc go z gettem na sąsiedniej Środuli w Sosnowcu. Na początku sierpnia 1943 getto zostało zlikwidowane, a ludność wywieziona do obozów zagłady. 7 stycznia 1945 r. do Będzina wkroczyła Armia Czerwona. Odbudowano zamek, w którym urządzono Muzeum Zagłębia, powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe (Ksawera, Syberka, osiedle Zamkowe na Gzichowie, osiedle Warpie-Wschód, Górki Małobądzkie i Podskarpie

(na Ksawerze) w ostatnich latach. W 1973 r. przyłączono miasto Łagisza, a w 1975 Grodziec, w wyniku czego obszar miasta wzrósł trzykrotnie. Po wojnie powstaje wiele zakładów przemysłowych z elektrownią "Łagisza" na czele. W latach 1974-76 powstaje nowy

węzeł komunikacyjny w związku z budową w pobliżu Huty Katowice, który jednak przyniósł poważną szkodę układowi urbanistycznemu.Jednak w latach 90. wiele z zakładów upada (zakłady obuwnicze, cukiernicze, mięsne i inne).

OSIEDLE SYBERKA

Osiedle Syberka (dawniej osiedle im. PPR) - duże osiedle mieszkaniowe w Będzinie, wybudowane na terenach dzielnicy Małobądz.

Historia i ogólna charakterystyka

Osiedle zostało wybudowane na jednym ze Wzgórz Małobądzkich (do 300 m n.p.m. .) (dzielnica Małobądz) w latach 1960-85 pomiędzy ulicami: Czeladzką, Małobądzką, Piłsudskiego i dzisiejszą trasą DK-86 Katowice-Warszawa (granica z miastem Czeladź). Do początków lat 90. XX w. nosiło oficjalną nazwę osiedle im. PPR (Polskiej Partii Robotniczej), która przez mieszkanćów nie była

na co dzień używana.

Pierwsze plany zlokalizowania osiedla mieszkaniowego na wzgórzu Syberki powstały w latach 50. XX w. W "Elaboracie lokalizacyjnym osiedla Będzin-Syberka" z 13 XI 1957 r. można przeczytać, że osiedle ma stanowić największą i nowoczesną dzielnicę mieszkaniową.

Początkowo pod jego realizację przeznaczono 63 ha, a później 83 ha. Jednym z pierwszych autorów projektów architektonicznych i głównej koncepcji był zespół Kazimierza Wejcherta (Miastoprojekt Katowice). Jednym z głównych projektantów był arch. Zbigniew Fuiński. Górzysty teren osiedla o bogatej rzeźbie terenu postanowiono wyeksponować wysokimi blokami. Pierwsze jednak najniżej budowane domy były jednopiętrowymi "bliźniakami" (w tym jednorodzinne), potem powstawały bloki czterokondygnacyjne, a na Syberce "Dolnej" pięciokondygnacyjne. Najwyżej wybudowano 11-kondygnacyjne czteroczłonowe "mrówkowce" (8 budynków, ul. Skalskiego), 2 bloki 11-12 kondygnacyjne oraz 9 bloków 13-kondygnacyjnych (ul. 9 Maja, na najwyżej położonym terenie). Łącznie wybudowano ponad 13 tysięcy izb w tym w 82 wielorodzinnych blokach mieszkalnych. Osiedle zaplanowano początkowo na 20 tysięcy mieszkańców, a w końcu na 24 tysiące. Syberka jest najludniejszą dzielnicą miasta.

Zaplanowano rónież budowę czterech szkół podstawowych (powstały 3) i dwóch średnich (zawodowej i ogólnokształcącej - nie powstały), kilku przedszkoli, kina na 600 osób (plac pod budowę przeznaczono na kościół i plebanię), pawilonu teatralno-widowiskowego, dwóch bibliotek, dwóch restauracji, baru mlecznego, kawiarni z dancingiem, dwóch przychodni lekarskich

i trzech aptek, dwóch centrów handlowych oraz stacji benzynowej. Niestety, niektóre obiekty, zwł. ze sfery kultury i gastronomii nigdy nie powstały.

W sąsiedztwie osiedla, po drugiej stronie trasy DK-86 (w granicach miasta Czeladź) znajduje się największe w kraju centrum handlowe M-1 (Real, Praktiker, MediaMarkt i inne) (połączone z osiedlem kładką dla pieszych nad drogą szybkiego ruchu). W lipcu 2008 r. przy ul. Piłsudskiego oddano do użytku duży pawilon meblowy. W sierpniu 2008 r. na odcinku 1300 m podjęto budowę ekranów dźwiękochłonnych (wysokość 5,5-6 m) od ul. Piłsudskiego do Czeladzkiej, izolujących osiedle od ruchliwej drogi ekspresowej DK-86. Budowę prowadzi Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Jej koszt ma wynieść ok. 7 mln zł. Inwestycja związana jest ze znacznym przekraczaniem ponad normę poziomu hałasu (o 6 decybeli, a w nocy o ok. 11 decybeli) od strony drogi ekspresowej, na co bezpośrednio narażonych jest ok. 1700 mieszkańców osiedla.

Pochodzenie nazwy

Według legendy na wzgórzu istniał niegdyś punkt zborny dla osób zsyłanych na Sybir (Syberię) (do których to tradycji nawiązała parafia, tworząc jedyne w Polsce Sanktuarium Golgoty Wschodu). Tak więc nazwa wzgórza związana jest z XIX-wiecznymi zsyłkami polskich patriotów przez władze carskie. Po upadku powstania listopadowego zesłano kilkanaście polskich rodzin szlacheckich z Litwy do pracy w zagłębiowskich kopalniach. Z całą pewnością na Syberce znajdowała się tutaj rosyjska komora celna. Również w XIX w. działała tu niewielka kopalnia węgla, w wyrobiskach której w okresie międzywojennym urządzono strzelnicę 23. pułku

artylerii lekkiej z Będzina (pozostałości do dziś).

Ulice osiedla SYBERKA:

9 Maja
I Armii Wojska Polskiego
Broniewskiego, Władysława
Dąbrowszczaków
Chmielewskiego, Wirgiliusza
Gwardii Ludowej
Hibnera, Władysława (d. PCK)
Kasprzaka, Marcina
Kniewskiego, Władysława Kowalczyka, Anastazego
Kruczkowskiego, Leona
Powstańców Śląskich
Rewolucjonistów
Rutkowskiego, Henryka
Skalskiego, Józefa
Szenwalda, Lucjana
Walki Młodych
Zwycięstwa

Ważniejsze instytucje na Syberce:
Urząd Pocztowy
Urząd Skarbowy i Wojewódzki Ośrodek Szkoleniowy Kadr
Szkoła Podstawowa nr 11 im. Władysława Broniewskiego
Szkoła Podstawowa nr 13 i Gimnazjum nr 2 (Miejski Zespół Szkół im. Huberta Wagnera)
Młodzieżowy Dom Kultury
Spółdzielnia Mieszkaniowa "Wspólnota"
Kościół Nawiedzenia NMP - Sanktuarium Golgoty Wschodu
Bank Śląski